VLOS, BVLOS i EVLOS: co oznaczają zasięgi wzrokowe drona

Trzy skróty wracają na egzaminie A2 i w codziennej praktyce operatora: VLOS (lot w zasięgu widoczności wzrokowej), BVLOS (lot poza tym zasięgiem) i EVLOS (zasięg rozszerzony przez obserwatora). Najważniejsze do zapamiętania: kategoria otwarta co do zasady wymaga lotu w VLOS, a tylko VLOS i BVLOS są pojęciami zdefiniowanymi w przepisach unijnych. Poniżej tłumaczymy każdy z nich prostym językiem i pokazujemy, gdzie przebiega granica.

VLOS: co to znaczy

VLOS (ang. Visual Line of Sight, „operacja w zasięgu widoczności wzrokowej”) to lot, podczas którego pilot przez cały czas utrzymuje stały kontakt wzrokowy nieuzbrojonym okiem z dronem. Ten kontakt ma umożliwiać kontrolowanie toru lotu względem innych statków powietrznych, osób i przeszkód, tak aby uniknąć kolizji. Tak definiuje to rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/947 (art. 2 pkt 7).

„Nieuzbrojone oko” oznacza, że możesz korzystać z okularów lub soczewek korekcyjnych, ale nie z lornetki, teleobiektywu ani podglądu z kamery (widok FPV nie zastępuje VLOS). W praktyce dron musi pozostawać na tyle blisko, żebyś widział jego położenie i orientację, a nie tylko punkcik na niebie.

BVLOS: poza zasięgiem widoczności wzrokowej

BVLOS (ang. Beyond Visual Line of Sight) to prosta definicja przez zaprzeczenie: to operacja, która nie jest wykonywana w zasięgu widoczności wzrokowej (art. 2 pkt 8 rozp. 2019/947). Pilot nie widzi drona bezpośrednio i opiera się na telemetrii, systemach wspomagających oraz procedurach.

Loty BVLOS niosą większe ryzyko (trudniej wcześnie zauważyć inny statek powietrzny czy przeszkodę), dlatego wykraczają poza kategorię otwartą. Wymagają zwykle działania w kategorii „szczególnej” na podstawie zezwolenia właściwego organu (w Polsce ULC), po ocenie ryzyka operacji. To materia dla operacji zaawansowanych, a nie typowego latania rekreacyjnego czy zdjęciowego.

EVLOS: zasięg rozszerzony przez obserwatora

EVLOS (ang. Extended Visual Line of Sight) to termin operacyjny, a nie pojęcie zdefiniowane w rozporządzeniu 2019/947. Opisuje sytuację pośrednią: pilot nie widzi już drona samodzielnie, ale kontakt wzrokowy z maszyną utrzymuje przeszkolony obserwator, który przekazuje pilotowi informacje (najczęściej drogą radiową), pozwalając bezpiecznie prowadzić lot.

Warto rozdzielić dwie rzeczy:

• W kategorii otwartej przepisy przewidują ograniczoną formę wsparcia: pilota może wspomagać obserwator bezzałogowego statku powietrznego znajdujący się obok niego, obserwujący drona okiem nieuzbrojonym, przy zapewnionej jasnej i skutecznej komunikacji (UAS.OPEN.060). To wciąż koncepcja bliska VLOS, nie rozbudowany łańcuch obserwatorów.
• Rozwinięty EVLOS (obserwatorzy rozstawieni wzdłuż trasy, „przekazujący” sobie drona) realizuje się w praktyce w kategorii „szczególnej”, w ramach zatwierdzonej operacji z oceną ryzyka.

Krótko: EVLOS bywa nazywany „mostem” między VLOS a BVLOS. Nie należy jednak zakładać, że dowolne użycie obserwatora automatycznie legalizuje lot poza wzrokiem pilota w kategorii otwartej.

Czy kategoria otwarta bezwzględnie wymaga VLOS?

Co do zasady tak. Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2019/947 pilot w kategorii otwartej utrzymuje drona przez cały czas w zasięgu widoczności wzrokowej (VLOS). Przepis przewiduje dwa wyjątki:

1. lot w trybie podążania za stacją bazową (tzw. follow-me),
2. wykorzystanie obserwatora bezzałogowego statku powietrznego, na zasadach z części A załącznika.

Poza tym w kategorii otwartej obowiązują też inne twarde limity, m.in. utrzymywanie drona nie wyżej niż 120 m od najbliższego punktu powierzchni ziemi oraz zakaz lotów nad zgromadzeniami osób. Jeśli Twoja operacja nie mieści się w tych ramach (np. planujesz prawdziwy BVLOS), to sygnał, że wychodzisz poza kategorię otwartą i wchodzisz w tryb wymagający zgody ULC.

VLOS, EVLOS i BVLOS: porównanie

Pojęcie	Kto widzi drona	Status w przepisach UE	Typowa kategoria
VLOS	Pilot, okiem nieuzbrojonym, przez cały czas	Zdefiniowane (art. 2 pkt 7)	otwarta / szczególna
EVLOS	Obserwator(zy), którzy informują pilota	Termin operacyjny, brak osobnej definicji	zwykle szczególna
BVLOS	Nikt nie utrzymuje kontaktu wzrokowego	Zdefiniowane (art. 2 pkt 8)	szczególna (zezwolenie)

VLOS na egzaminie A2

Pytania o zasięgi wzrokowe pojawiają się na egzaminie A2 regularnie, bo to fundament bezpiecznego latania w kategorii otwartej. Warto umieć wskazać, że VLOS to lot z zachowaniem stałego kontaktu wzrokowego pilota z dronem i że nie zastępują go ani FPV, ani lornetka. Sprawdź przykładowe pytanie z wyjaśnieniem: Co oznacza VLOS?, a potem przećwicz cały blok w trybie nauki i na symulacji egzaminu A2.

Jeśli dopiero zaczynasz przygotowania, zerknij też na przewodnik jak zdać egzamin A2 krok po kroku oraz na omówienie stref geograficznych i stref DRA, gdzie zasięg wzrokowy łączy się z ograniczeniami przestrzeni powietrznej.

Podstawa prawna

Definicje VLOS i BVLOS oraz wymóg lotu w zasięgu widoczności wzrokowej w kategorii otwartej wynikają z przepisów unijnych. EVLOS nie jest odrębnym pojęciem prawnym w tym rozporządzeniu, lecz terminem operacyjnym opisującym loty wspomagane obserwatorem.

• Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/947 w sprawie przepisów i procedur dotyczących eksploatacji bezzałogowych statków powietrznych: definicja VLOS (art. 2 pkt 7) i BVLOS (art. 2 pkt 8), wymóg VLOS w kategorii otwartej i jej wyjątki (art. 4), rola obserwatora bezzałogowego statku powietrznego (część A załącznika, UAS.OPEN.060).
• Urząd Lotnictwa Cywilnego: drony: kategorie operacji (otwarta / szczególna), zezwolenia na operacje wykraczające poza kategorię otwartą, egzamin A2 i certyfikat kompetencji pilota.

Materiał ma charakter pomocniczy i nie zastępuje przepisów. Zakres pojęć, warunki lotów oraz wymagania dla operacji BVLOS/EVLOS potwierdzaj w aktualnych przepisach oraz na stronie ULC, a w razie wątpliwości co do konkretnej operacji zwróć się do Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

Najczęstsze pytania

VLOS: co to znaczy w praktyce? To lot, w którym pilot cały czas widzi drona nieuzbrojonym okiem i panuje nad jego torem lotu, żeby uniknąć kolizji. Dozwolone są okulary lub soczewki korekcyjne, ale nie lornetka czy podgląd z kamery.

Czym różni się BVLOS od EVLOS? Przy BVLOS drona nie widzi ani pilot, ani żaden obserwator, a lot opiera się na technice i procedurach. Przy EVLOS kontakt wzrokowy utrzymuje przeszkolony obserwator, który przekazuje informacje pilotowi. BVLOS jest zdefiniowany w przepisach UE, EVLOS to termin operacyjny.

Czy w kategorii otwartej mogę latać BVLOS? Co do zasady nie. Kategoria otwarta wymaga lotu w VLOS (z wyjątkami: tryb follow-me oraz obserwator BSP obok pilota). Prawdziwe operacje BVLOS wymagają działania w kategorii szczególnej i zezwolenia ULC po ocenie ryzyka.

Czy FPV to lot w VLOS? Nie. Podgląd z kamery (FPV) nie jest kontaktem wzrokowym z dronem w rozumieniu VLOS. Loty FPV bez zachowania VLOS wymagają dodatkowego rozwiązania, np. obserwatora utrzymującego drona w polu widzenia zgodnie z warunkami danej kategorii.

Czy egzamin A2 pyta o VLOS i BVLOS? Tak, to typowe zagadnienia. Warto znać definicje oraz zasadę, że kategoria otwarta opiera się na VLOS. Przećwicz je w bazie pytań i na egzaminie próbnym A2.